زبان مشترک بین دانشمندان و تصمیم‌گیران
زبان مشترک بین دانشمندان و تصمیم‌گیران

سرعت تصمیم و یا کیفیت تصمیم: در آزمون پاندمی کرونا
دکتر حمید بهلولی – روزنامه شرق ۱۳۹۹.۵.۱۵

یکی از تفاوت های اصلی و اساسی ما بین کشور های با نظام های سیاسی دمکراتیک و اتوکراتیک که بر روی یک طیف وسیع قرار می گیرند با چشم پوشی از تفاوتهای زیر مجموعه ای آنها به نحوه تصمیم گیری و سیاست گزاری آنها بر می گردد. سیاست خود زنجیره تصمیمات است. در ساده ترین شکل دو ترم و اصطلاح برای تفکیک نوع و شیوه تصمیم گیری و سیاستگزاری در این دو دسته از کشورها بصورت نسبی بکار می رود که معروف به Buttom_Up و Top_Down ا ست.
.
تا اینجای قضیه واضح و ساده است و مضافا اینکه همه این کشور ها هم بالاخره به زندگی سیاسی خود در کوتاه مدت ادامه می دهند و تفاوت ها در بلند مدت حادث می شود.
در اینجا ما هیچ قضاوت ارزشی که کدام مدل بهتر، یا اثربخش تر در جهت توسعه است را نداریم و مثالهای زیادی بر له و یا علیه هر کدام از این مدلها می توان اقامه کرد. اما یک موضوع تقریبا روشن است که به تعادل ما بین دو فاکتور موثر فوق الذکر سرعت و کیفیت تصمیم باز می گردد و مورد بحث این نوشتار مختصر است.
انچه واضح است سرعت تصمیم گیری بدلیل نظام تصمیم گیری متمرکز و معمولا از بالا به پایین وعدم نیاز به ایجاد اقناع و اجماع و مشارکت پاین دست های قدرت که زمانبر است، در کشورهای با نظام اتوکراتیک بالاتر است ولی کیفیت تصمیم بدلیل عدم داشتن و عبور از نظام کرتیکس یا بررسی انتقادی پایین تر است و چه بسیار در محیط اجرا بدلیل عدم اقناع و اجماع و مشارکت لازم دچار شکست های فاحش می گردند.
بر عکس در نظام های دمکراتیک تر اگر چه سرعت فرایند تصمیم کندتر است و نیازمند اقناع و اجماع نخبگان و بازیگران متفاوت و مردم که پروسه زمانبری است می باشد لاکن تصمیمات و سیاستها از کیفیت واستواری بیشتری برخوردارند و در زمین اجرا نیز موفق تر و پایدارترند.
حال در دوره مدیریت کرونا این تفاوت خود را نشان میدهد. کشورهایی که دارای نظام پدرسالارانه اتوکراتیک و رهبری کاریزما هستند اصولا باید از امتیاز سرعت بالای تصمیم در کنترل بیماری ویروس کرونا استفاده اصولی کنند و اگر این کشورها توانسته باشند واحدهای زیرمجموعه مطالعاتی و اجرایی اموزش دیده و سنسورهای حساس به شواهد و تجزیه و تحلیل محیط و محاط ای را ساماندهی بکنند می توانند قسمتی از خلا کیفیت تصمیم را پر کنند و با سرعت تصمیمات و سیاستهای پخته ای اخذ و به اجرا بگذارند. نمونه مشخص این دسته از کشورها می توان به چین اشاره کرد.
از طرف دیگر کشورهای با نظام دمکراتیک بدلیل پروسه طولانی تر تصمیم گیری و سیاست گزاری در دوره مدیریت کرونا دچار اسیب های فراوانی می شوند و راه درست یافتن مسیرهای سریع تر تصمیم گیری با حفظ پرنسیپ ها و اصول دمکراتیک خواهد بود. این دسته از کشورها هم با دیدن اسیب های اولیه ولی بدلیل کیفیت بالای نظام تصمیم گیری و سیاست گزاری و ساختارهای فراوان مطالعاتی و پژوهشگاههای سیاستی و سیستم های پایش شواهد و پروتکل های عملیاتی و مشارکت نخبگان و نظارت مدیا و مردم ناچارند و می توانند خلا سرعتی خود را جبران کنند و با تعبیه راههای فوق العاده و قدرت سیلست سازی مراحل بعدی کرونا را با مهارت بیشتر و باسرعت بالاتر و با حفظ کیفیت تصمیم هدایت و مدیریت کنند. از نمونه این کشورها می توان به المان و انگلستان اشاره کرد.
کشورهایی که در میانه بین نظام دمکراتیک و اتوکراتیک در نوسانند و بیشتر به اتوکراتیسم نزدیک ترند و سرعت تصمیم گیری بالایی را حفظ کرده اند ولی در سالهای گذشته مطالعات و ساختار های مناسبی را برای تعامل نخبگانی و مطالعات اثربخش خصوصا در حوزه ساخت سیاست مبتنی بر شواهد واقعی و ارتقا قدرت تحلیل سیاستی ایجاد کرده اند توانسته اند تعادل نسبی مابین سرعت تصمیم و کیفیت تصمیم ایجاد کنند و از دوره بحرانی کرونا با احتیاط و تلفات کمتر عبور کنند. از نمونه این کشورها می توان به ترکیه و کره جنوبی با تفاوتهایی اشاره کرد.

در این میان کشورهایی که با داشتن نظام اتوکراتیک از داشتن سیستم تصمیم گیری و سیاست گزاری با کیفیت و مشارکت دانشمندان و اجماع نخبگان خود را محروم کرده اند ولی بدلیل بهم ریختگی ساختاری و نظام تاراج مدیریتی از سرعت اخذ تصمیم و ساخت سیاست نیز بی بهره اند تنها راه باقی مانده را تحریف واقعیت ها و افزایش خطوط قزمز محرمانگی ها در کوتاه مدت و تسلیم در برابر واقعیت های بیرحم ناکارامدی دربلند مدت خواهند یافت. و از منظر میشل هیل محرمانگی در این دسته از کشورها عامل خود فریبی نسبت به نتایج سیاست های پیشین است که چون شیشه عینک سیاهی است که بر چشم کم سوی این دولت ها زده می شود تا انچه را دیگران می بینند خود و تصمیم سازانشان نبینند. این دسته از کشورها احتمالا فقط باید سرشان را به خدای متعال بسپارند مگر از غیب مددی رسد. مصر و بعضی دیگر از کشورها را می توان در این طبقه بندی قرار داد.

در پایان می توان اینگونه خلاصه کرد که تعادل ما بین سرعت و کیفیت سیاست یا زنجیره تصمیمات در مواجهه با پدیده پاندمی کرونا جایگاه اصلی را در موفقیت و شکست کشورها و دنیا در این آزمون بخود اختصاص می دهد وکشورها تحت تاثیر نظام سیاسی و فرهنگ اجتماعی خود و بر روی طیف اتوکراتیسم_ دموکراتیسم به چهار دسته اصلی تصمیم سریع و با کیفیت/ تصمیم سریع بی کیفیت / تصمیم کند باکیفیت / و تصمیم کند بی کیفیت تقسیم میشوند. و در همه حال بهترین شرایط را در دسته اول و بدترین شرایط و بالاترین آسیب را در دسته چهارم شاهد خواهیم بود.