پیامدهای ارزهای دیجیتال بر سیاست پولی

ارزهای دیجیتال متعددی مانند بیت‌کوین در چند سال گذشته ظهور کرده‌اند. این شکل کاملا جدید پول توانایی بازی کردن در چشم‌انداز پرداخت در آینده را دارد. این یادداشت یک مرور کلی از ارتباطات فعلی ارزهای دیجیتال ارائه می‌دهد و تاثیر آن بر توانایی بانک‌های مرکزی برای ادامه سیاست‌های پولی  را به طور موثر ارزیابی می‌کند.

0
63
ارز دیجیتال، بیت کوین
ارز دیجیتال، بیت کوین

ارزهای دیجیتال متعددی مانند بیت کوین در چند سال گذشته ظهور کرده‌اند. این شکل کاملا جدید پول توانایی بازی کردن در چشم‌انداز پرداخت در آینده را دارد. این یادداشت یک مرور کلی از ارتباطات فعلی ارزهای دیجیتال ارائه می‌دهد و تاثیر آن بر توانایی بانک‌های مرکزی برای ادامه سیاست‌های پولی  را به طور موثر ارزیابی می‌کند.

از آنجا که پس از مقاله ناکاموتو (۲۰۰۸)  صدها ارز دیجیتال ظاهر شده است. ارزهای دیجیتال مانند بیت کوین یک شکل کاملا جدید پول هستند. این شکل جدید پول توسط بانک‌های مرکزی (مانند اسکناس) و توسط بانک‌های تجاری (مانند حساب های سپرده) صادر نمی‌گردند. ارزهای دیجیتال توسط یک پروتکل نرم افزاری در قالب یک نشانه دیجیتال صادر می‌شوند.

ارزهای دیجیتال پتانسیل رقابت با ارز مستقل را به عنوان وسیله پرداخت دارند، زیرا آنها اجازه پرداخت‌های نسبتا سریع و ارزان  همتا به همتا را می‌دهند. پرداخت در ارز دیجیتالی بدون واسطه اشخاص ثالث مانند بانک‌ها، شرکت‌های کارت اعتباری یا موسسات تأمین اعتبار  انجام  می‌شوند. ارزهای دیجیتال نیز جایگزین پول نقد (اسکناس) می‌شوند و می‌توانند اگر نه به صورت گسترده استفاده می‌شوند  و  بر روی ترازنامه های بانک‌های مرکزی و سیاست‌های پولی تأثیر بگذارند. در حال حاضر، ارزهای دیجیتال برای پرداخت‌های معمولی بسیار مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، اما در مرحله  سرمایه‌گذاری شرکت‌های نوپا (startups) که  اصطلاحا Initial Coin Offerings  نامیده شدند (Kastelein ,2017) بسیار محبوب هستند. این یادداشت این تاثیرات را تجزیه و تحلیل می‌کند.

گسترش سریع ارزهای دیجیتال

   در حالی که ارزهای دیجیتال در سال ۲۰۰۹ معرفی شدند، اما در چهار سال گذشته محبوبیت پیدا کرده اند. در اوایل ژانویه سال ۲۰۱۳ قیمت یک بیت کوین حدود ۱۳ دلار بود (شکل ۱). و در اواخر نوامبر ۲۰۱۳، این میزان به ۱۱۲۰ دلار رسید و تا ژانویه ۲۰۱۵، نرخ این ارز به ۲۰۰ دلار رسیده است. از آن زمان، نرخ این ارز به طور پیوسته افزایش یافت، هرچند با نوسانات روزانه نسبتا زیادی مواجه شد. در حال حاضر نرخ این ارز بیش از ۲۰۰۰ دلار است.

 

ارز دیجیتال،بیت کوین
ارز دیجیتال،بیت کوین

شکل ۲ نشان می‌دهد که ارزش بیتکوین‌ها در گردش میلیاردها دلار است (“بازار سرمایه”). در حال حاضر، بیت کوین‌ها در حدود ۳۲ میلیارد دلار در گردش هستند (۱۶.۳ میلیون سکه با نرخ ارز فعلی ۲۰۰۰ دلار).

ارز دیجیتال، بیت کوین

 

جدول ۱ آخرین ارزش بازار بیت کوین را با مقدار اسکناس‌های که توسط بانک‌های مرکزی مختلف صادر می شود مقایسه می‌کند.

جدول ۱: بیت کوین نسبت به پول(اسناد و اسکناس) در گردش (به٪)
منطقه اروپا ۲.۵
ایالات متحده ۲.۱
سوئد ۳۵۵
سوئیس ۴۰.۰
هنگ کنگ ۶۳.۵
کانادا ۵۱.۹
Source: Committee on Payments and Market Infrastructures (2016)

 

در مقایسه با مناطق پولی بزرگ مانند ایالات متحده و منطقه یورو، بیت کوین هنوز هم کوچک است. برای یک کشور مانند سوئد که پرداخت‌ها با  تلفن همراه و کارت به طور گسترده انجام می‌شود (و جایی که پول نقد به ندرت استفاده می‌شود) تصویر متفاوت است. بیت‌کوین بیش از اسکناس‌های صادر شده توسط بانک مرکزی سوئد ۳.۵ برابر است. نسبت بیت کوین در کشورهای کوچک مانند سوئیس و هنگ‌کنگ که تقاضا برای پول نقد بالا است، به ترتیب ۴۰٪ و ۶۳.۵٪ است. در مقایسه با یک کشور بزرگ مانند کانادا، بیت‌کوین در حال حاضر ۵۱.۹٪ است.

در حالی که این اعداد ممکن است به نظر کوچک باشند، باید دو مورد زیر را در نظر داشته باشید: اول، برای بیت‌کوین فقط چهار سال طول کشید تا به موقعیت فعلی خود در بازار برسد. اگر نرخ ارز همچنان مانند گذشته باقی بماند، ارتباط آن با سرعت بیشتری افزایش می‌یابد. دوم، همانگونه که گفته شد، بسیاری از ارزهای دیگر دیجیتال هم وجود دارند به اصطلاح( Alt-coins ) کل بازار Alt-coins  در حال حاضر ۵۰ میلیارد دلار ارزش دارد. بنابراین، بازار ارزهای دیجیتال به طور کلی بیشتر از چیزی است که در جدول ۱ نشان داده شده است.

تاثیر ارزهای دیجیتالی بر ترازنامه‌های بانک مرکزی

به منظور نشان دادن تأثیر ارزهای دیجیتال، ترازنامه‌های تلطیف شده از سه عامل اصلی در اقتصاد (خانوارها، بانک‌های تجاری و بانک مرکزی) تحلیل می‌شود. این تراز نامه‌ها در جدول ۲ نشان داده شده‌اند.

جدول ۲: ترازنامه‌های تلطیف شده
بانک مرکزی   بانک‌های تجاری   خانوار
بدهی دارایی   بدهی دارایی   بدهی دارایی
اسکناس در گردش

_

ذخایر خارجی   سپرده‌ها

+

وام‌ها   وام‌ها اسکناس

سپرده های بانکی تجاری

+

دارایی‌های داخلی     اوراق بهادار     سپرده‌ها

+

        سپرده‌های بانک مرکزی

+

    اوراق بهادار

 

        وجه نقد

_ +

     

 

تاثیر تغییرات تکنولوژیکی در ابزارهای پرداخت خرده فروشی ابتدا فرض بر این است که تغییر از پرداخت نقدی به پرداخت کارت اعتباری صورت می‌گیرد. به طور ذاتی، این بدان معناست که خانوارها دارایی‌های خود را کاهش می‌دهند و سپرده‌های خود را  در بانک‌ها افزایش می‌دهند، زیرا صورت حساب‌های کارت اعتباری به حساب‌های سپرده خود (که در جدول ۲ با علامت  – ) نشان داده شده است. ترازنامه بانک‌های تجاری به دلیل دارایی‌های آنها در قالب پول نقد و همچنین اوراق بهادار آنها در قالب سپرده افزایش می‌یابد. ترازنامه بانک مرکزی بلافاصله تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد.

هنگامی که بانک‌های تجاری سهام خود را از پول نقد به مقیاس قدیمی بازگردانند، پول نقد خود را برای سپرده در بانک مرکزی مبادله می‌کنند. اندازه (ترازنامه) بانک مرکزی تغییری نمی‌کند، اما ترکیب بدهی‌های آن تغییر می‌کند.

اسکناس در گردش کمتری وجود خواهد داشت، اما سپرده‌های بانک‌های تجاری در بانک مرکزی افزایش می یابد. از آنجایی که اسکناس‌ها باز پرداخت نمی‌شوند، اما سپرده‌های بانکی تجاری (با نرخ سپرده)، سود و زیان بانک مرکزی کاهش می‌یابد. با این حال، احتمال دارد که اجرای سیاست پولی نیز کاهش سپرده‌های بانکی تجاری را به سطح قبلی کاهش دهد یعنی ترازنامه قراردادهای بانک مرکزی و همچنین جریمه نقد.

با ارزهای دیجیتال اثرات تا حدودی پیچیده‌تر است. برای دیدن تاثیر ارزهای دیجیتال، باید توجه داشته باشید که چگونه آنها توسط یک سیستم کامپیوتری ایجاد می‌شوند. ایجاد ارزهای دیجیتال بسیار شبیه به “پول هلی‌کوپتر” است که بانک مرکزی آن را از یک هلیکوپتر یا پول کالایی مثل طلا که در زمین یافت می‌شود. ترازنامه های تلطیف شده با ارزهای دیجیتال در جدول ۳ نشان داده شده است.

جدول ۳: ترازنامه‌های تلطیف شده با ارزهای دیجیتال
بانک مرکزی   بانک‌های تجاری   خانوار
بدهی دارایی   بدهی دارایی   بدهی دارایی
اسکناس در گردش

 

ذخایر خارجی   سپرده‌ها

 

وام‌ها   وام‌ها اسکناس

سپرده های بانکی تجاری

 

دارایی‌های داخلی     اوراق بهادار     سپرده‌ها

 

        سپرده‌های بانک مرکزی

 

    اوراق بهادار

 

        وجه نقد

 

    ارزهای دیجیتال

 

در ابتدا ارزش ارز دیجیتال صفر است زیرا می‌توان آن را برای بیت‌کوین در شکل ۱ مشاهده کرد. هنگامی که تجارت ارز دیجیتال در برابر ارز دولتی آغاز می‌شود، قیمت بازار یا نرخ ارز مثبت وجود خواهد داشت. خانوارها دارایی‌های نقدی خود را کاهش خواهند داد زیرا شروع به پرداخت با پول دیجیتال خواهند کرد. این همان اثری است که در جدول ۲ مورد بحث قرار گرفته است. سپرده‌های خانوار افزایش می‌یابد به این ترتیب که پول نقد به بانک‌های تجاری بازگردانده می‌شود.

از سوی دیگر ممکن است خانوارها سپرده‌های کوتاه مدت خود را که برای پرداخت هزینه‌های خود با کارت های اعتباری استفاده می‌کنند، کاهش می‌دهند. همچنین، آنها ممکن است انتخاب کنند که اوراق بهادار کمتری نگه دارند، زیرا آنها ارز دیجیتال را به عنوان یک نوع دارایی جدید مشاهده می‌کنند. با کاهش سپرده های کلی، تقاضای بانک‌ها برای سپرده‌های بانک مرکزی نیز احتمالا منجر به کاهش ترازنامه‌های بانک مرکزی و در نتیجه کاهش هزینه‌ها خواهد شد.

اسکناس‌های در گردش و همچنین سپرده‌های بانکی تجاری می‌تواند به صفر نزدیک شود. پس از آن، بخش اوراق قرضه بانک مرکزی فقط شامل سرمایه آن می‌شود. مطمئنا، هنوز دارایی‌هایی هستند که سود ایجاد می‌کنند، اگرچه بسیار کوچکتر از امروز است.

سیاست پولی بدون پول بانک مرکزی

پول بانک مرکزی (اسکناس‌های نقدی و سپرده‌های بانکی تجاری) به طور فزاینده‌ای کوچک شده و احتمالا به صفر نزدیک می‌شود، این سوال مطرح می‌شود که آیا بانک مرکزی همچنان قادر به انجام یک سیاست پولی موثر خواهد بود.

(Woodford (2000 و (Lahdenper (2001 این سوال را تجزیه و تحلیل می کنند و نتیجه می‌گیرند که بانک های مرکزی همیشه می‌توانند نرخ بهره مطلوب را حتی بدون پول بانک مرکزی تنظیم کنند.

نتیجه‌گیری

نوآوری در تکنولوژی برای پرداخت همیشه بر تقاضای پول بانکی مرکزی تاثیر داشته است. در حالی که ابزارهای پرداخت غیر نقدی مانند کارت‌های اعتباری، جایگزینی اسکناس های با سپرده‌های کوتاه مدت در بانک‌های تجاری را به دنبال داشته است، ظهور ارزهای دیجیتال احتمالا موجب کاهش تقاضا برای هر دو اسکناس و سپرده‌های خانوار در بانک‌های تجاری می‌شود.

ارزهای دیجیتال مانند بیت‌کوین در سال‌های اخیر به سرعت در حال گسترش‌اند. آنها کاملا  شکل جدیدی از پول هستند. این شکل جدید پول توسط بانک‌های مرکزی (مانند اسکناس) و توسط بانک‌های تجاری (مانند حساب‌های سپرده) صادر نمی‌شوند.

در حالی که ارزهای دیجیتال جایگزین ارزهای مستقل نخواهند شد، آنها می‌توانند نقش مهمی را در سیستم پرداخت ایفا کنند زیرا آنها پرداخت‌های الکترونیکی را بدون تکیه بر اشخاص ثالث مانند بانک‌ها انجام می‌دهند.

استفاده گسترده از ارزهای دیجیتال تقاضای پول بانک مرکزی و همچنین میزان ترازنامه‌های بانک‌های مرکزی را کاهش می‌دهد. حق ضرب و سود بانک‌های مرکزی کم می‌شود، اما ناپدید نمی‌گردد. حتی اگر تقاضا برای پول بانک مرکزی به صفر برسد، بانک‌های مرکزی همچنان قادر خواهند بود به طور موثر سیاست پولی را انجام دهند.

منبع: پارلمان اروپا